Người 45 năm "bảo tồn" những thước phim đèn chiếu cổ

Tối nay xem Những sắc màu văn hóa trên VTV1 thấy giới thiệu về bác này hay quá. Lên Google thì ra bài này. Post lên cho anh em cùng xem. Có dịp sẽ ghé thăm bác chơi. :)

Thông tin thêm:

Bác Long biểu diển ở công viên Thủ Lệ, Hà Nội.

---

Thứ Hai, 07/02/2005, 21:21

Người 45 năm "bảo tồn" những thước phim đèn chiếu cổ

(TPO)

Bác Long đang chiếu một bộ phim hoạt hình phục vụ khán giả

Có thể không ngoa chút nào khi gọi bác Nguyễn Văn Long, ở khối Độc Lập (phường Vạn Phúc, thị xã Hà Đông, Hà Tây) là "nhà bảo tồn" của thể loại phim đèn chiếu cổ dành cho thiếu nhi. Sau 45 năm sưu tầm và lưu giữ, hiện bác Long có gần 200 phim đèn chiếu cổ chủ yếu dành cho thiếu nhi.

Cậu bé say mê điện ảnh

Năm 1952, cậu bé Long (sinh năm 1947) được bố mẹ cho ra Bờ Hồ chơi và được xem bộ phim 16 ly Taczan. Cậu bé Long vẫn nhớ mãi kỷ niệm về chiếc máy chiếu phim: Có một cái hòm, mỗi bên để 3 cái lỗ cho 3 người xem và bộ phim được chiếu nhờ điện từ một chiếc ắc quy.

Về nhà cậu bé Long quyết tâm làm một bộ phim bằng giấy do chính mình sản xuất. Sau nhiều ngày hì hụi ngồi vẽ, sửa trên giấy pơluya, bộ phim đầu tay có tên Taczan của Long ra đời. Cậu đem “chiếu” cho các bạn xem. Đổi lại Long được bạn bè trả công bằng những tờ giấy trắng hoặc giấy pơluya để tiếp tục làm các phim giấy khác. Đây được coi là thành công đầu tiên của cậu bé mê điện ảnh.

Khán giả xem một bô phim nổi do bác Long lưu giữ

Không chỉ dừng ở việc sản xuất ra các bộ phim giấy, Long còn tìm cách sản xuất những bộ phim động có thể chiếu theo đúng nghĩa cho bạn bè xem. Long xin bố một chiếc bóng đèn 200 W rồi tỉ mẩn đục thủng đầu bóng rồi cho nước vào tạo thành lăng kính. Có lăng kính, Long lấy đèn dầu chiếu qua lăng kính tạo thành một màn hình nổi chiếu lên tường cho bạn bè cùng xem.

Năm 1959, Long tham gia đội thiếu nhi rồi Đoàn Thanh niên trước khi trở thành thành viên đội tuyên truyền viên trẻ của xã. Năm 1965, Long mượn được một bộ phim đèn chiếu bằng tiếng Nga đem về chiếu phục vụ bà con trong xã. Do không biết tiếng Nga nên Long ngồi hàng giờ nghiên cứu hình ảnh trong phim và rồi tự bịa ra lời thuyết minh. Buổi chiếu đã thành công hơn cả dự kiến.

Chiếc máy chiếu phim cổ của Nga hiện bác Long vẫn sử dụng

Thành công càng khiến Long say mê hơn với điện ảnh. Qua giới thiệu của một người thân, Long tìm ra Hiệu sách Nhân dân Hà Đông thuê các bộ phim đèn chiếu về nghiên cứu và chiếu phục vụ bà con. Cũng trong thời gian này Long tìm tòi và thu thập được rất nhiều tài liệu liên quan đến lịch sử và sự phát triển của nền điện ảnh thế giới. Năm 1974, bác Long mua được một chiếc máy đèn chiếu đầu tiên cho riêng mình.

Đến năm 1990, bác Long mua thêm một chiếc máy chiếu phim quay tay và một bộ ống xem phim dành cho thiếu nhi của Nga. Bác tìm hiểu và thấy ống xem phim có nhược điểm là người xem chỉ được xem từng ảnh rời lẻ. Người thuyết minh phải rất nhanh tay rút, nhét ảnh liên tục thì bộ phim mới không bị đứt đoạn. Tại sao không thay từng ảnh một bằng việc kéo một loạt các hình ảnh để thành bộ phim liền. Sau nhiều ngày ngồi suy nghĩ bộ phim “Mối tình đầu” 2 tập do bác Long biên tập ra đời.

Trong một lần đi chơi Chùa Thầy cùng các bạn, bác Long mang máy quay ra chiếu cho các bạn cùng xem khi dừng chân nghỉ giữa chừng. Không ngờ bạn bè và khách tham quan xem rất đông. Đến cuối buổi chiều, bác cùng các bạn quay trở về nhà với một số tiền kha khá.

Người "bảo tồn" phim đèn chiếu cổ giữa lòng Hà Nội

Cuốn phim “Đến hẹn lại lên” sản xuất từ năm 1975 vẫn được bác Long lưu giữ cẩn thận

“Mình hoàn toàn có thể kiếm được tiền từ việc chiếu phim phục vụ khán giả” – Bác Long nghĩ. Từ đó bác Long tìm đến phố Lương Văn Can để mua các máy quay, thiết bị rồi đem về nhà tự chế thành một chiếc máy chiếu phim quay tay khá độc đáo. Chiếc máy trở thành người bạn thân của bác Long trong suốt nhiều năm sau đó. Trong thời gian này bác Long chủ yếu tập trung sưu tầm các phim thuộc thể loại hài như: Hề Chaplin, Nhổ răng bằng ô tô tầu hoả và tên lửa...

Tuy nhiên, thời gian đầu do ít kinh nghiệm nên khi quay, phim hay bị đứt. Phải làm sao để cho phim không bị đứt hoặc “cắn” làm mòn bánh xe. Bác Long tháo tung máy ra để nghiên cứu và quyết định làm thêm một chiếc “kim đọc” có tác dụng như má phanh lót giúp giảm độ ma sát làm mòn phim và bánh xe quay. Từ “phát minh” này, các bộ phim về sau của bác Long không còn tình trạng bị đứt hay ăn mòn bánh xe.

Xác định mục tiêu của mình, bác Long lặn lội tìm mua tất cả các loại phim đèn chiếu cổ do những người từng đi nước ngoài mang về. Một số người dễ tính thì cho mượn phim, một số người khác khó tính hơn thì bác phải tìm cách thuyết phục để mua.

Hòm đồ nghề của bác Long

Để tăng thêm tính hấp dẫn của các bộ phim, bác Long phải tìm tòi, tự biên tập nội dung của các bộ phim sao cho hình ảnh và âm thanh của bộ phim khớp nhau khi máy quay. Trong các bộ phim có những nhân vật là chẫu chuộc, lợn, chim...bác Long phải nghĩ cách minh họa hình ảnh bằng khẩu thuật.

Để làm được điều này, bác phải ra các bờ ruộng trong những ngày mưa phùn để lắng nghe rồi bắt chước tiếng kêu của chúng. Để bắt trước tiếng chim kêu, bác Long mua một con chim thật rồi hàng ngày lắng nghe và luyện âm bắt chước cho thật giống. Ngày tháng trôi đi, khả năng bắt chước tiếng kêu của các loài động vật của bác Long càng đạt đến độ hoàn chỉnh.

Bác Long cho biết chẳng hạn như bộ phim “Người cá” bác phải mất rất nhiều thời gian để tự nghĩ lời minh hoạ cho bộ phim bằng những câu thơ mộc mạc nhưng đầy hấp dẫn:

Người cá con gái Thủy Tề

Đến 16 tuổi về quê thăm Người

Ngày sinh nhật cá đến rồi

Hải Vương cho phép con ngoi lên bờ

Bàng hoàng cảnh đẹp nên thơ

Thuyền buồm lộng lẫy lững lờ trôi xuôi

Bỗng nhiên gió bão đen trời…

...

Luôn vì thiếu nhi là tiêu chí hàng đầu của bác Long

Được bạn bè giới thiệu, bác Long còn tìm mua cả những bộ phim làm bằng giấy do Đà Nẵng sản xuất. Tuy nhiên loại phim này chỉ có 50 hình và khi chiếu cho người xem thì cử động và hình ảnh rất nghèo nàn. “Sao không tự kéo dài thời gian xem phim để phục vụ khán giả” – Bác Long băn khoăn.

Bác quyết định photocopy các hình ảnh trong phim giấy dưới các góc độ khác nhau rồi ghép lại thành một bộ phim hoàn chỉnh. Kết quả hình ảnh của bộ phim được cải thiện hòan toàn. Nếu như trong bộ phim gốc con chim chỉ vỗ cánh được 2 lần còn trong phim của bác Long con chim vỗ cánh được 8 lần. Sự gia tăng số lượng hình ảnh giúp cho bộ phim có được những hình ảnh động trung thực hơn. Từ kinh nghiệm này bác Long tìm tòi và sáng chế ra hàng chục bộ phim giấy khác.

Bác Long cũng tìm đến những cửa hàng cho thuê truyện để tìm lời thuyết minh riêng cho bộ phim. Như bộ phim về Nguyễn Trãi, do mất bản thuyết minh, nên bác Long phải đi khắp Hà Tây và các ngõ ngách ở Hà Nội để tìm những tài liệu nói về Nguyễn Trãi. Bác cũng tìm đến xưởng phim đèn chiếu ở số 5 Thi Sách để mua vét tất cả các phim cùng bản thuyết minh đi kèm khi xưởng phim giải thể.

“Kho phim” của bác Long ngày một dày lên với đủ thể loại phim: Phim cử động: Câu chuyện trên biển (13 tập); Phim cử động giấy: Người nhện, Tôn Ngộ Không; Phim chìm: Vò nước cay độc hại (2 tập), Kẻ hủy hoại êm dịu (2 tập), Aladin và cây đèn thần (2 tập), Cóc kiện trời; và Phim nổi: Lớp học của Gấu, Cáo và Rắn, Tây Du ký, Ninja Rùa...

Sau 45 năm sưu tầm và lưu giữ, hiện bác Long có gần 200 phim chiếu bóng chủ yếu dành cho thiếu nhi. Bác Long cho biết bác muốn lưu giữ mãi hình thức nghệ thuật này để phục vụ khán giả yêu thích các bộ phim hoạt hình thuộc thể loại đèn chiếu cổ.

Phạm Tuyên

---

Copyright (C) 2005 Tien Phong Online

Hồ Trị An

Bạn thường chuẩn bị cho những chuyến đi của mình như thế nào? Uhm, thì lên kế hoạch cẩn thận đến từng cm xem coi sẽ đi chỗ nào, đi đường nào, dừng ở đâu, ăn gì, chơi gì, nếu đi nhiều ngày thì ngủ ở đâu, ờ, rồi đi chung với ai, sẽ phân công cho người này người nọ việc gì... Gì chứ giao cho một đứa hậu đậu hay quên mấy chuyện như mua đồ ăn sáng cho cả nhóm thì nguy cơ bị đói là cao lắm à!!!

Nhưng mà có chắc là bao giờ những chuyến đi cũng là cả một công trình chuẩn bị chi tiết công phu? Thế còn những chuyến đi lâu lâu ngoi đầu ra từ một phút ngẫu hứng nào đó thì sao? Ví dụ như bạn có một ngày nghỉ, một ngày mà tất cả mọi người đều đi làm, đi học, còn bạn thì không. Một ngày mà bạn thức dậy thật muộn, dọn dẹp nhà cửa, ủi quần áo, nấu cơm trưa, xong xuôi đem một cốc cà phê ra ngồi ở bậc cửa, ngắm nắng vàng ruộm và mấy đám mây trắng muốt lăng xăng bay qua bay lại. Bạn sẽ chắt lưỡi, sao mà thanh bình quá, mình có thể ngồi hàng giờ ngắm cái nắng này rơi chầm chậm xuống một mặt hồ lặng lẽ nào đó, hàng giờ. Một lúc nào đó mình sẽ đến một cái hồ thật đẹp, và ngồi ngắm những vạt nắng hoàng hôn. Ờ mà lúc nào là lúc nào, sao không phải là bây giờ, vì mình còn lúc nào rảnh rỗi hơn nữa đâu?! Đó, nếu trong một ngày thảnh thơi như vậy, trong một ý định bất chợt như vậy, bạn sẽ làm gì?

Bạn sẽ làm như thế này...

Bạn sẽ quơ đại cái ba lô chứa-mọi-thứ, lấy xe máy và theo quốc lộ 1 ra khỏi Sài Gòn, mùa khô, lại đang có công trình cầu vượt Cát Lái nên đường bụi khiếp, bạn nhớ mang theo khẩu trang nha! Cứ đi thẳng, qua Biên Hòa luôn, đến gần thị trấn Trảng Bom sẽ có một cái ngã tư, có bảng chỉ dẫn 'Trị An rẽ trái', lúc này bạn rẽ trái, đi vào tỉnh lộ 767. Ủa sao nói hổng chuẩn bị gì hết mà cái gì cũng biết dzạ? Có gì đâu, tui để ý thấy tỉnh lộ này có trồng mấy cột đánh dấu cây số, trên đó có ghi tên của nó là TL767, với lại tui hỏi thăm người ta nữa, nên biết. Đó là chưa kể tui 'me' hồ Trị An này lâu rồi, nên hổng biết cũng nhất định làm cho biết! Bây giờ là lúc mệt đây, vì bảng chỉ đường bảo rằng 'Trị An 19km' mà bạn sẽ thấy như vô tận, vì đường dằn xóc, ổ gà ổ vịt tùm lum, rồi thì lên đồi xuống dốc liên tục nữa chứ. Nhưng hãy ráng kiên nhẫn, đi một chút nữa thôi bạn sẽ cảm nhận được gió rừng man mát, thơm thơm mùi tràm... gần tới rồi đó! À, tui quên nói thêm, hồ Trị An nằm gần lâm trường Mã Đà và di tích chiến khu Đ (nằm sâu trong rừng già, hấp dẫn à nghen!) nên nếu bạn muốn có một 'tua' dã ngoại trong ngày có thể làm thế này: sáng dậy thật sớm đi theo lộ trình vừa nêu nhưng xa hơn, vô tận chiến khu Đ cách hồ Trị An hơn 30km, đường có quang cảnh rất đẹp (tui đi được một nửa rồi...!). Sau khi tung tăng đã đời trong rừng, chiều chiều bạn chạy về hồ Trị An, chờ ngắm cảnh hoàng hôn huy hoàng trên mặt hồ. Xong, tối vẫn kịp về Sài Gòn ăn ngủ bình thường.

Mải nói chuyện, tới rồi kìa...

Hồ Trị An nằm trên sông Đồng Nai, đóng vai trò hồ chứa cung ứng nước ngọt tưới tiêu cho các tỉnh Đông Nam Bộ (cùng với hồ Dầu Tiếng ở Tây Ninh), điều tiết mực nước của sông Đồng Nai, cắt lũ khi cần thiết, và tất nhiên nó là 'một phần tất yếu của cuộc sống' của thủy điện Trị An. Cái này nói thêm thôi nha, tui thấy hồi xưa người ta làm ăn sao cẩn thận ghê: để nghiên cứu toàn diện nguồn thủy năng của sông Đồng Nai cũng như cách khai thác nó sao cho hợp lý, Bộ Thủy Lợi đã bỏ ra hai năm trời (1976-1978)[1]. Mà đó là chưa kể tới những công trình nghiên cứu đã có từ trước (1913 - 1973) của Pháp. Rồi từ lúc lập luận chứng kinh tế - kỹ thuật tới lúc nhà máy xây xong là 9, 10 năm lận. Hèn chi nhà máy hoàn thành quá tốt vai trò của mình, chứ ai như...!!!

Thôi, cái này là ngoài lề, hổng liên quan gì tới việc đi ngắm hoàng hôn hết trơn!

Mặt hồ nè, bình yên ghê...

Đường vô nhà máy mọc đầy cỏ may...

"Khắp nẻo giăng đầy hoa cỏ may

Áo em sơ ý cỏ găm dày

Lời yêu mỏng mảnh như là gió

Ai biết tình anh có đổi thay?"

(Xuân Quỳnh)

Thêm vài shot nữa...

Khu vực nhà máy người ta hổng cho chụp hình (restrict area) mà còn có một anh công an cao to đẹp trai mặt mũi khó đăm đăm đứng trong chốt gác nữa, nên tui hổng dám manh động, nhưng mà tui có kịp ghi nhớ cảm giác lâng lâng khi đứng bên trên một dòng sông. Và tất nhiên rồi, cảm giác tĩnh lặng bình yên trước mặt hồ lúc hoàng hôn nữa...

Ui, đợi hoài mà không thấy mặt trời, ông ấy chui vô mây, ngủ luôn, không thèm ra chào gì ráo, đành lủi thủi đi về, hẹn nắng hồ một ngày khác nhé!

[1]http://wikimapia.org/370091/Nh%C3%A0-m%C3%A1y-Th%E1%BB%A7y-%C4%90i%E1%BB%87n-Tr%E1%BB%8B-An

Xuyên Việt 09 - Chuyện bên lề

1. Lần đầu tiên nấu cơm: đêm ở Mỹ Sơn. Đi chợ trên đường từ Hội An "leo" lên Mỹ Sơn, sau khi hạ trại thì nổi lửa nấu cơm. Bữa đó bạn Khả và Huy tỏ ra rất tháo vát còn có người bị la te tua, hix hix...! Mà cũng hên ghê, hai cái nồi bé tí nhưng trên suốt hành trình, bao giờ cũng đủ nấu cho ba đứa ăn no, chắc nhờ mình ăn ít. ^_^

2. Cái sự tắm táp: Hồi chuẩn bị cho chuyến đi, ai cũng nghĩ phen này chắc ở dơ cả tháng. Thực tế đâu có tệ dữ vậy, tụi này rất sạch sẽ, bữa nào cũng tắm rửa giặt giũ đàng hoàng. Vì vậy nên lúc nào trong ba lô cũng có đồ ướt, phải phân loại: đồ phơi một nắng, đồ phơi hai nắng,... , đồ phơi... mưa, phơi... sương nữa chứ! Khỏi nói cũng biết cái ba lô nó có mùi gì!!!

3. Cái sự ngủ: chắc tại người tốt nên toàn gặp hên không hà: ngủ ở ký túc xá nè, ngủ ở nhà dân nè (chủ yếu), cũng có ngủ ở quán trọ,... Cơm thì tối nào cũng nấu nhưng thỉnh thoảng mới phải dựng lều ngủ ngoài trời. Đáng nhớ nhất:

• Lần đầu tiên dựng lều là ở Mỹ Sơn. Đang ngủ tự nhiên trời mưa, thấm vô ướt lều luôn á, thế là ở trong lều mà cũng có nước dột, nhỏ toong toong rồi đọng lại thành dòng, cả lũ phải nghĩ đủ cách để "đắp đê ngăn nước lũ" sao cho hành trang, sách vở khỏi bị ướt, mắc cười muốn chết. Hình như đến sáng có đứa nào nói: "Chết tui rồi, còn có một cái quần à!" nữa chứ, đứa nào vậy ta???!!! À, nói vậy thôi chứ mình hổng có ý chê cái lều của bạn Khả dzởm đâu nghen!
  
• Ở trọ 30.000đ/phòng ở thành phố Lào Cai: cái phòng thì nhỏ xíu, vách phòng bằng ván ép được "trang trí" với vô số "thơ văn" viết bằng đủ thứ ngoại ngữ (có chữ của nước nào loằng ngoằng như là giun nữa ý) lại còn thủng quá trời lỗ nữa chứ!

4. Đạp xe, hay là dắt xe nhỉ?! Chắc mọi người không tưởng tưởng nổi số km đường đồi dốc mà tụi này đã vượt qua nó thế nào đâu. Bây giờ mà nghe "10%" là tui muốn xỉu rồi, đèo Hải Vân, đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 4D từ Lào Cai lên Sapa,... toàn là độ dốc 10% không hà...!!! Đi "mình ên" trên những con dốc như vậy còn đuối nói chi là dắt theo một "em" xe đạp có khuyến mãi thêm cỡ 50kg hành lý! Dốc ở Hải Vân lài lài đi lên còn đỡ, dốc ở đường Hồ Chí Minh cứ lên xuống gập ghềnh như sóng lượn á, thả hết con dốc cao này, chưa kịp lấy trớn đã thấy mình ở giữa con dốc cao khác => có nước dắt chứ đạp làm sao mà nổi!!! Lại còn những dốc quanh co khúc khuỷu của đường 4D, hơn 30km mà chỗ nào cũng có biển báo "Nguy hiểm, đường đồi núi quanh co liên tục!" "Nguy hiểm, độ dốc >= 10%"... Chắc có khoảng 1000 lần tui phải tự hỏi mình, mình có điên hông ta??? Và bây giờ nghĩ lại, câu trả lời là "Hông đâu, đáng mà!!! Mờ... chắc cũng có hơi mát tí xíu xiu thôi!"

Hết rồi, còn ai muốn bổ sung gì nữa hông ta?

Quê hương tôi có con sông xanh biếc...

Có bao nhiêu con sông chảy ngang qua Việt Nam? Mình chưa thể biết hết, chỉ biết rằng, dường như miền đất nào cũng gắn bó sâu nặng với một dòng sông, và do đó, bất kỳ ai cũng luôn đau đáu trong mình một "con sông quê hương xanh biếc".

Mình sinh ra và lớn lên bên một nhánh của sông Sài Gòn, tâm hồn khó lường như những đợt sóng ngầm trong lòng con sông ấy. Có phải vì thế mà lúc nào mình cũng có một cảm giác miên man bất tận rất khó gọi tên khi đứng bên một dòng sông đang trôi êm đềm trong nắng hanh hao. Cái cảm giác vừa hạnh phúc vừa bất an của con nước từ lạch nhỏ được hòa vào lòng sông lớn, rồi từ đó trôi ra tận biển khơi xa. Trong hành trình của mình cả bọn đã đi qua bao nhiêu dòng sông? Rất nhiều, chẳng thể nhớ hết được!

Từ sông Sài Gòn, mình "trôi" ra tận dòng Đà Rằng chói chang nắng gió...

"Trôi" tiếp đến đầm Thị Nại, bâng khuâng tìm nghe trong gió lộng có còn chút dư âm nào của "sông Kôn mùa lũ" hay tiếng vọng tang thương từ trận thủy chiến của Nhà Tây Sơn cách đây hơn 200 năm? Chẳng thấy, chỉ thấy một miền đầm nước hiền hòa yên bình đang chìm dần trong ánh tà dương...

"Trôi" ngang sông Vệ, sông Trà Khúc trên chiếc xe ca dằn xóc, mơ màng nhớ những sáng hè theo mợ lội bì bõm qua dòng Trà để đi chợ, cố gắng hình dung một lòng sông ăm ắp nước lúc đông về.

Rồi lại "trôi" ngang dòng Thu Bồn nổi tiếng vào một đêm không trăng, "trôi" đến tận cửa Hội An, và ngồi chờ trời sáng bên một nhánh của nó tên gọi sông Hoài.

"Trôi" tiếp đến dòng Hương kiêu kỳ của cố đô, ngược dòng sông tìm đến những lăng tẩm xưa cũ, nơi mà mình tin mình mãi mãi không thể hiểu nổi ước vọng bất tử không hề dấu diếm trong từng thớ gạch rêu phong. Mình thì vẫn cho là khi chết người ta cũng sẽ tan ra như những bong bóng nước một chiều mưa, chẳng cần gì phải tốn đến biết bao nhiêu tiền tài và máu xương để xây những công trình như thế.

Đến dòng Hiền Lương - Bến Hải một trưa nắng, không thể hình dung dòng sông êm ái này khi nó còn là chiến tuyến chia cách Bắc Nam, bây giờ ở đây chỉ còn một cụm tượng người phụ nữ bồng con đứng trông chồng ở bờ Nam - bờ Bến Hải - và cột cờ tổ quốc ở bờ Bắc - bờ Hiền Lương. Bao giờ cũng vậy, phụ nữ và trẻ em luôn là những nạn nhận đáng thương nhất của chiến tranh, của những cuộc chiến mà họ chẳng bao giờ gây ra!

Quảng Trị còn một dòng sông nữa, nổi tiếng không kém (về mặt tang thương), là dòng Thạch Hãn, "dòng sông đỏ" chảy qua Thành cổ Quảng Trị...

Đò xuôi Thạch Hãn ơi chèo nhẹ,

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Có tuổi hai mươi thành sóng nước,

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm...

(Lê Bá Dương)

Từ Đông Hà - Quảng Trị, chúng mình đến Đồng Hới, và leo lên Trường Sơn để đến với dòng Son duyên dáng, dòng sông chảy qua động Phong Nha. mình vẫn tự hỏi vì sao dòng sông lại tên là Son, khi mà nước của nó xanh ngăn ngắt như nước biển những duềnh, những vịnh miền Trung? Phải chăng vì ở thượng nguồn, con sông chảy qua những lòng đá đỏ một cách kỳ lạ, rực rỡ như màu son trên môi thiếu nữ!

"Xuống núi", tất cả lại cùng vượt đèo Ngang, "trôi" về dòng Gianh lịch sử, nay được nối bởi một cây cầu cao nghễu nghện.

Kế đến là "trôi" tới "sông Lam Nghệ An". Thật ra con sông này là ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh và Nghệ An đó chứ, thế nhưng có lẽ nhờ đội bóng xứ Nghệ quá vang danh nên nhắc đến sông Lam, người ta chỉ nghĩ đến Nghệ An mà thôi!

Không thể không nhắc đến dòng sông Mã quê cha, dòng sông mà xa cách nửa đời người, ba mình vẫn nhớ những "buổi trưa hè tỏa bóng xuống lòng sông lấp loáng".

Rời xứ Thanh, cả bọn đến vùng sơn thủy hữu tình Ninh Bình xuôi dòng Ngô Đồng chảy qua Tam Cốc. Bến sông nước trong veo, thấy cả những dải rong đuôi chó xanh rì rầm dưới đáy, nhưng càng về phía "ba cái hang", nước đục dần vì người dân địa phương cấy lúa ven bờ. Mình mơ màng hình dung ra ngày lúa chín, dòng sông này chắc là đẹp lắm! Một dải nước xanh uốn lượn ở giữa, hai bên là hai vạt óng vàng rập rờn theo từng con sóng.

Thế rồi sau khi băng qua bao nhiêu là dòng sông, chúng mình cũng đến với Hồng Hà. Cái nôi của nền văn minh Đại Việt. Sông Hồng tháng ba nước cạn trơ ra những bãi bồi giữa dòng xanh ngát hoa màu và đỏ quạch phù sa. Cả bọn còn có dịp đi ngược sông Hồng lên tận Lào Cai, đi tàu hỏa, nhưng đường tàu chạy gần như song song với con sông này. Sông cạn một cách đau lòng! Có thể vì khi ấy, đã rất nhiều ngày những con suối cấp nước cho nó ở Hoàng Liên Sơn không nhận được giọt mưa nào, nhưng cũng có thể vì những con đập thủy điện ở Vân Nam đang trữ lại lượng nước dồi dào ở phía thượng nguồn, cái thân phận dòng-sông-chung của nó mới thật là khốn khổ! Mình vẫn hằng mơ ước được đến thăm hai tả, hữu ngạn của Hồng Hà là sông Lô ở Đông Bắc và sông Đà ở Tây Bắc, nhưng lần này thì đành lỗi hẹn! Mong rằng một lúc nào đó mình sẽ được choáng ngợp trước "trường ca sông Lô" và tận mắt thấy "người lái đò sông Đà".

Đến đây thì mọi người chia tay, có người trở về, có người đến vùng cực xa xôi, còn mình tìm về những chuyến đò qua sông Đuống, sông Cầu. Sông Đuống, "một dòng lấp lánh" "xanh xanh bãi mía bờ dâu ngô khoai biêng biếc" nay chừng như sắp đánh mất nét duyên quê. Anh bạn địa phương bảo em không đến đúng mùa hoa cải nở nên không thấy đấy thôi, nhưng mình thì e sợ mấy lò nung gạch ven sông sẽ sớm tàn phá hết chút nhan sắc cuối cùng ấy của sông Đuống trước khi mình kịp đến thăm mùa hoa cải. Khúc sông Cầu ở làng gốm Thổ Hà cũng vậy, ô nhiễm bởi rác sinh hoạt và rác từ quá trình sản xuất bún (chứ không phải là gốm!), đục ngầu chứ chẳng có "nước chảy lơ thơ"... Hơi buồn vì chẳng có gì như mình vẫn ấp ủ cả!

... Hôm nay rảnh rỗi, tự nhiên có hứng ngồi lan man về những dòng sông!

-- MD --

Phương hướng hoạt động tiếp theo sau chuyến đi Xuyên Việt 2009

Chào các anh em!

Sau chuyến đi xuyên Việt thành công của ba thành viên Khả út, Jounnie, GoL tình hình của nhóm có vẻ im ắng trở lại. Cũng vài tuần rồi, HTQ, Khả út,Jounnie (đang thất nghiệp) đi nhà thờ Đức Bà uống cafe hít bụi để gọi là có việc để làm. Hôm đó 3 đứa cũng có mạn phép các anh em khác "luận đàm" về tình hình của nhóm, làm sao xốc lại sĩ khí vốn dĩ đang yếu xìu. Sau một thời gian căng thẳng, tốn hết mấy ly cà phê + trà xanh, tụi tui cũng rút ra được một số thứ. Xin được trình bày với anh em.

Tóm tắt lại lịch sử "vẻ vang" của anh em mình

Nguyên nhân	Chia tay thời SV bằng một chuyến xuyên Việt Đi một mình thì sợ nên rủ đồng bọn cho nó ổn định tinh thần
Thời gian	Tháng 11/2008
Thành viên	Ban đầu (6) : Khả út, ctkhoa, Jounnie, GoL, Leo, HTQ. Nhóm trưởng: Khả út Sau đó Leo rút. ctkhoa và HTQ không đi xuyên Việt được. Còn Khả út, Jounnie, GoL đi chuyến đầu tiên.
Tên gọi	Tên nhóm: Bụi Đường (ctkhoa) đã chiến thắng những danh xưng hào hùng khác. Slogan tạm thời: Thêm chút bụi, thêm chút trải nghiệm (Khả út)
Những chuyến đi	Xuyên Việt đầu xuân Kỷ Sửu 2009: thành công tốt đẹp. Đi Tây Nguyên 30/04: thành công cốc.

Dù có những khó khăn nhưng nhóm cũng đã vượt qua được cột mốc quan trọng nhất, đó là SỰ KHỜI ĐẦU. Xin được vinh danh những người tiên phong KHẢ ÚT, JOUNNIE, GOL. Thực sự đến bây giờ tui vẫn còn cảm giác "ghen tị" với mọi người.

Với những gì đã làm được, không có cớ gì để chúng ta phải dừng lại. Sau một chuyến đi, chúng ta sẽ xốc lại đội hình, nhìn về những nẻo đường mới, xách ba lô, lên xe đạp và ... đạp. Thế thôi hay thêm nữa?!

Xốc lại đội hình

Thành viên	Nhóm chúng ta với tiêu chí thoải mái, bụi bặm nhưng cũng cần phải có một vài quy tắt. Trong thời gian tới thì thành viên sẽ có một số trách nhiệm (quyền lợi thì ai cũng biết rồi) như viết bài trên Blog hay tổ chức các chuyến đi. Cho nên có một số lưu ý sau: Leo trong thời gian đầu đến giờ chưa tham gia tiết mục gì. Xin Leo cho ý kiến có tiếp tục là thành viên không. Sau này phân công mà không làm là xử tội ráng chịu. Thành viên mới: không hạn chế. Nhưng một khi đã tham gia thì sẽ được cả quyền lợi và trách nhiệm.
Hoạt động	Sắp tới sẽ hướng anh em tới một số hoạt động như sau: Blog: tham gia viết bài trên Blog. Ít nhất 1 bài/1 người/ 1 tháng. Mỗi tháng một chuyến đi gần. Chờ đợi những chuyến đi xa.
Nhiệm vụ	Trình bày lại blog (HTQ). Tham gia đóng góp ý kiến trình bày blog ( Tất cả thành viên). Đặt tên lại cho các chuyên mục chính. Phần này được trình bày rõ trong Entry khác. ( Tất cả thành viên). Viết bài về chuyến đi Xuyên Việt. Hệ thống, trình bày lại, viết mới các phần như kế hoạch, hành trang, trên đường đi, tổng kết, cảm xúc... Đây là thành tích đầu tiên của chúng ta, rất đáng tự hào. (Khả út, Jounnie, GoL) Tìm hiểu những địa điểm cho những chuyến đi hằng tháng (Tất cả các thành viên). Rủ bạn bè cùng tham gia, cần chọn lọc (Tất cả các thành viên)

Một số vấn đề cần được mọi người cho ý kiến

• Hình thức của blog như vậy đã ổn chưa? Cần thêm bớt những gì?
• Về tên nhóm và slogan có ý kiến gì không?
• Có nên khuyến khích thành viên mới tham gia không? Nhóm nếu đông quá thì có hay không?
• ...

Trên đây là một số công việc trước mắt. Có những ý kiến đã được thông qua bởi HTQ, Khả út và Jounnie. Có một số là ý kiến chủ quan của HTQ. Do nhiều lý do nên chưa có một cuộc họp đông đủ. Vì quyền lợi của mình, mọi người cho ý kiến trực tiếp qua Blog.

Cuối cùng HTQ muốn nói tham gia vào nhóm là một điều hoàn toàn tự nguyện, anh em thích thì chơi với nhau. Mong tất cả mọi người luôn giữ hòa khí, sĩ khí để tiếp tục cùng nhau trên những nẻo đường.

Thân mến!

[--HTQ--]

Kế hoạch đi Đắk Lắk

Theo thống nhất từ trước, có lẽ chúng ta đi 4 ngày. Sau đây là sơ lược một vài lựa chọn cho chuyến đi:

Kế hoạch 1: Thăm Namka, hệ thống thác Dray Sap (Gia Long và Dray Nur), hồ Lắk, và BMT.

• Ngày 1: xế thì đến huyện Krông Ana, đi bộ vào khu BTTN Namka.
• Ngày 2,3: đi bộ trong rừng khám phá Namka và các thác đẹp nhất vùng Tây Nguyên: Dray Sap, Dray Nur, Gia Long. Chiều ngày 3 di chuyển sang huyện Lắk (sát bên Krông Ana), tối ngủ ở hồ Lắk.
  
• Ngày 4: buổi sáng di chuyển đến tp BMT, thăm bảo tàng dân tộc học,... Gần trưa bắt đầu lên đường quay về.

Kế hoạch 2: thăm hồ Lắk, BMT, rừng núi Ea Púk.


Kế hoạch 3: thăm hồ Lắk, BMT, VQG Yok Đôn.

Đi giữa mùa hoa

Đi giữa mùa hoa là vì đi giữa mùa xuân mà! Hoa, rất nhiều hoa, nở miên man suốt chiều dài đất nước...

Này là những vạt cúc dại, hồn nhiên khoe sắc trắng đơn sơ của mình dọc đường quốc lộ. Có lẽ phải chọn cúc dại trắng là loài hoa đặc trưng của quốc lộ I, bất kể dưới cái nắng gió hanh hao của miền Trung, hay cái lạnh tái tê mưa phùn gió bấc của miền Bắc, cúc vẫn lặng thầm mà kiên định bám trụ ven đường. Người ta thường trầm trồ trước một vạt dã quỳ vàng nắng tháng tư hay vạt thạch thảo dại tím như chiều buồn man mác, mấy ai nhớ tới những cánh hoa trắng bé nhỏ vô tư này. Thế mà khi chiều buông trên đường Hồ Chí Minh, đi giữa rừng Trường Sơn hoang vắng, nhìn thấy sắc trắng quen thuộc của vạt hoa dại ven đường, tôi đã thấy lòng mình ấm áp và bình tĩnh hơn rất nhiều...

Còn kia, kia là mấy tán hoa xoan đang trầm mặc nhìn những cổ tích còn sót lại của thánh địa Chăm-pa xưa. Lối đi này tương truyền là con đường lát gạch dẫn từ cung điện của vua Chăm ở Trà Kiệu đến thung lũng Mỹ Sơn, nay chỉ còn hoa xoan rơi trên nền gạch vỡ.

Mà dường như chúng tôi đi vào đúng mùa xoan thì phải, xoan nở tràn ven bờ sông Son ở Quảng Bình, xoan hiện diện ở mỗi ngôi làng chúng tôi qua, hình như cứ có làng, có sông là có xoan. Xoan thường đứng một mình, nhưng cũng có khi được trồng thành vườn. Ngang qua những vườn xoan đang nở trắng trời như vậy đôi lần, tôi phát hiện ra rằng, hóa ra mùi hoa xoan thơm nhưng có vị đăng đắng, nồng nồng dân dã chứ không hẳn là thật thơm tho như tôi tưởng tượng.

"Tháng ba hoa gạo". Màu đỏ thắm rực rỡ này làm mấy đứa chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng thích thú khi lần đầu nhìn thấy ở lối lên thăm mộ bà Hoàng Thị Loan. Dường như cũng biết cả bọn chưa bao giờ nhìn thấy một cây gạo đương mùa ra hoa cả, cây hoa này đã hào phóng tặng chúng tôi cả một vòm tràn đầy hoa là hoa thật đẹp. Hoa trên cành, hoa vây quanh gốc, hoa vương vãi những lối đi.

Tôi cứ tưởng cây gạo đó phải là cây gạo đẹp nhất mà tôi được thấy... Cho đến khi tôi bắt gặp một cây gạo già, đứng một mình giữa bãi bồi xanh mượt mà ven sông Đuống. Thân cây cằn cỗi mốc meo vẫn vươn những cành khẳng khiu của nó đâm toạc nền trời bàng bạc. Và trên mỗi cành là những đốm lửa cuối xuân như cố nhen lên chút ấm áp cho một ngày mưa phùn. Gặp cây gạo ấy cho ta cảm giác như gặp một cụ bà Bắc Bộ răng đen, chít khăn mỏ quạ, da dẻ đầy những nếp ngang nếp dọc, đương thong thả ngồi sưởi nắng trước sân nhà mình - tức là, ta cảm thấy như gặp một nhân chứng của thời gian. Thật không may là thói quen đểnh đoảng không cho phép tôi lưu lại hình ảnh ấy, tôi đành kính cẩn lặng im mà ghi nhớ tất cả chiều kích không gian của buổi hội ngộ bất ngờ, cả bầu trời, cả gió lạnh mưa phùn và tất nhiên là cây gạo già ấy.

Suốt những dặm xa, tôi bắt gặp không biết bao nhiêu là hoa mà kể, mỗi loài hoa đem đến một dáng vẻ, một tính cách rất riêng. Có loài dịu dàng quen thuộc pense...

Có loài lạ lẫm không biết tên, như những bông hoa tím mọc ven lối lên Fan này chẳng hạn.

Có bông trang dân dã.

Cũng có hải đường đài các trang nghiêm.

Thích nhất là lên Sapa, "thị trấn trong mây" là cả một vườn hoa lớn. Không còn hoa đào vì đã cạn ngày xuân, nhưng Sapa vẫn đón chúng tôi với những ngôi nhà tường đá, có hàng rào loa kèn, mái vòm hồng tường vi và những đóa thumbergia viền quanh chân tường...

Các bé gái ở Sapa còn có một trò chơi rất dễ thương, các em hái thật nhiều hoa cúc, rồi tết chúng lại thành những vòng hoa như thế này.

Chắc chúng đang mơ thành công chúa ngồi đây mà!
Xem kìa, Sapa còn có những thảm cỏ êm mượt điểm xuyết mấy nhành bồ công anh rung rinh trong gió nữa.

Và loài hoa mà tôi muốn nói đến nhiều nhất chính là hoa này.

Đỗ quyên trên đỉnh Fansipan đấy! Bạch Mã cũng rất nổi tiếng với đỗ quyên, nhưng nếu đỗ quyên rừng Bạch Mã chỉ có màu đỏ thì đỉnh Fan có hẳn năm màu: trắng, đỏ, vàng, hồng và tím. Đỗ quyên quả là một loài cây kỳ lạ, thời tiết ở Fan hà khắc là thế, nào gió giật, nào khô hạn, nào nắng cháy (có nắng mà... vẫn rất lạnh đấy nhé!), mùa rét thì còn có mưa mây, sương mù nữa chứ, thế mà cây vẫn vững vàng đu mình cheo leo trên những vách đá. Cây lại còn trổ hoa thật rực rỡ như để thỏa lòng ngưỡng mộ của khách leo Fan.

Tôi sẽ khép lại bài viết này bằng việc kể về mùi hương ngọt ngào của hoa vàng anh. Hoa mọc giữa Trường Sơn hoang vắng, ven một suối nước trong veo. Tôi thật không biết làm sao hoa lại được gọi là vàng anh vì thật ra, hoa màu đỏ! Nhưng, hương thơm đằm thắm của hoa cứ gợi cho tôi nhớ về nàng Tấm thơm thảo thủy chung trong truyện cổ tích. Mùi hương giờ đã bay xa, tôi chỉ kịp giữ lại cho mình một nhành vàng anh ép khô trong sách, nhành hoa dù đã lìa cây lìa rừng mà vẫn "diệp bất ly chi, hoa bất ly đài".