Quê hương tôi có con sông xanh biếc...

Có bao nhiêu con sông chảy ngang qua Việt Nam? Mình chưa thể biết hết, chỉ biết rằng, dường như miền đất nào cũng gắn bó sâu nặng với một dòng sông, và do đó, bất kỳ ai cũng luôn đau đáu trong mình một "con sông quê hương xanh biếc".

Mình sinh ra và lớn lên bên một nhánh của sông Sài Gòn, tâm hồn khó lường như những đợt sóng ngầm trong lòng con sông ấy. Có phải vì thế mà lúc nào mình cũng có một cảm giác miên man bất tận rất khó gọi tên khi đứng bên một dòng sông đang trôi êm đềm trong nắng hanh hao. Cái cảm giác vừa hạnh phúc vừa bất an của con nước từ lạch nhỏ được hòa vào lòng sông lớn, rồi từ đó trôi ra tận biển khơi xa. Trong hành trình của mình cả bọn đã đi qua bao nhiêu dòng sông? Rất nhiều, chẳng thể nhớ hết được!

Từ sông Sài Gòn, mình "trôi" ra tận dòng Đà Rằng chói chang nắng gió...

"Trôi" tiếp đến đầm Thị Nại, bâng khuâng tìm nghe trong gió lộng có còn chút dư âm nào của "sông Kôn mùa lũ" hay tiếng vọng tang thương từ trận thủy chiến của Nhà Tây Sơn cách đây hơn 200 năm? Chẳng thấy, chỉ thấy một miền đầm nước hiền hòa yên bình đang chìm dần trong ánh tà dương...

"Trôi" ngang sông Vệ, sông Trà Khúc trên chiếc xe ca dằn xóc, mơ màng nhớ những sáng hè theo mợ lội bì bõm qua dòng Trà để đi chợ, cố gắng hình dung một lòng sông ăm ắp nước lúc đông về.

Rồi lại "trôi" ngang dòng Thu Bồn nổi tiếng vào một đêm không trăng, "trôi" đến tận cửa Hội An, và ngồi chờ trời sáng bên một nhánh của nó tên gọi sông Hoài.

"Trôi" tiếp đến dòng Hương kiêu kỳ của cố đô, ngược dòng sông tìm đến những lăng tẩm xưa cũ, nơi mà mình tin mình mãi mãi không thể hiểu nổi ước vọng bất tử không hề dấu diếm trong từng thớ gạch rêu phong. Mình thì vẫn cho là khi chết người ta cũng sẽ tan ra như những bong bóng nước một chiều mưa, chẳng cần gì phải tốn đến biết bao nhiêu tiền tài và máu xương để xây những công trình như thế.

Đến dòng Hiền Lương - Bến Hải một trưa nắng, không thể hình dung dòng sông êm ái này khi nó còn là chiến tuyến chia cách Bắc Nam, bây giờ ở đây chỉ còn một cụm tượng người phụ nữ bồng con đứng trông chồng ở bờ Nam - bờ Bến Hải - và cột cờ tổ quốc ở bờ Bắc - bờ Hiền Lương. Bao giờ cũng vậy, phụ nữ và trẻ em luôn là những nạn nhận đáng thương nhất của chiến tranh, của những cuộc chiến mà họ chẳng bao giờ gây ra!

Quảng Trị còn một dòng sông nữa, nổi tiếng không kém (về mặt tang thương), là dòng Thạch Hãn, "dòng sông đỏ" chảy qua Thành cổ Quảng Trị...

Đò xuôi Thạch Hãn ơi chèo nhẹ,

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Có tuổi hai mươi thành sóng nước,

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm...

(Lê Bá Dương)

Từ Đông Hà - Quảng Trị, chúng mình đến Đồng Hới, và leo lên Trường Sơn để đến với dòng Son duyên dáng, dòng sông chảy qua động Phong Nha. mình vẫn tự hỏi vì sao dòng sông lại tên là Son, khi mà nước của nó xanh ngăn ngắt như nước biển những duềnh, những vịnh miền Trung? Phải chăng vì ở thượng nguồn, con sông chảy qua những lòng đá đỏ một cách kỳ lạ, rực rỡ như màu son trên môi thiếu nữ!

"Xuống núi", tất cả lại cùng vượt đèo Ngang, "trôi" về dòng Gianh lịch sử, nay được nối bởi một cây cầu cao nghễu nghện.

Kế đến là "trôi" tới "sông Lam Nghệ An". Thật ra con sông này là ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh và Nghệ An đó chứ, thế nhưng có lẽ nhờ đội bóng xứ Nghệ quá vang danh nên nhắc đến sông Lam, người ta chỉ nghĩ đến Nghệ An mà thôi!

Không thể không nhắc đến dòng sông Mã quê cha, dòng sông mà xa cách nửa đời người, ba mình vẫn nhớ những "buổi trưa hè tỏa bóng xuống lòng sông lấp loáng".

Rời xứ Thanh, cả bọn đến vùng sơn thủy hữu tình Ninh Bình xuôi dòng Ngô Đồng chảy qua Tam Cốc. Bến sông nước trong veo, thấy cả những dải rong đuôi chó xanh rì rầm dưới đáy, nhưng càng về phía "ba cái hang", nước đục dần vì người dân địa phương cấy lúa ven bờ. Mình mơ màng hình dung ra ngày lúa chín, dòng sông này chắc là đẹp lắm! Một dải nước xanh uốn lượn ở giữa, hai bên là hai vạt óng vàng rập rờn theo từng con sóng.

Thế rồi sau khi băng qua bao nhiêu là dòng sông, chúng mình cũng đến với Hồng Hà. Cái nôi của nền văn minh Đại Việt. Sông Hồng tháng ba nước cạn trơ ra những bãi bồi giữa dòng xanh ngát hoa màu và đỏ quạch phù sa. Cả bọn còn có dịp đi ngược sông Hồng lên tận Lào Cai, đi tàu hỏa, nhưng đường tàu chạy gần như song song với con sông này. Sông cạn một cách đau lòng! Có thể vì khi ấy, đã rất nhiều ngày những con suối cấp nước cho nó ở Hoàng Liên Sơn không nhận được giọt mưa nào, nhưng cũng có thể vì những con đập thủy điện ở Vân Nam đang trữ lại lượng nước dồi dào ở phía thượng nguồn, cái thân phận dòng-sông-chung của nó mới thật là khốn khổ! Mình vẫn hằng mơ ước được đến thăm hai tả, hữu ngạn của Hồng Hà là sông Lô ở Đông Bắc và sông Đà ở Tây Bắc, nhưng lần này thì đành lỗi hẹn! Mong rằng một lúc nào đó mình sẽ được choáng ngợp trước "trường ca sông Lô" và tận mắt thấy "người lái đò sông Đà".

Đến đây thì mọi người chia tay, có người trở về, có người đến vùng cực xa xôi, còn mình tìm về những chuyến đò qua sông Đuống, sông Cầu. Sông Đuống, "một dòng lấp lánh" "xanh xanh bãi mía bờ dâu ngô khoai biêng biếc" nay chừng như sắp đánh mất nét duyên quê. Anh bạn địa phương bảo em không đến đúng mùa hoa cải nở nên không thấy đấy thôi, nhưng mình thì e sợ mấy lò nung gạch ven sông sẽ sớm tàn phá hết chút nhan sắc cuối cùng ấy của sông Đuống trước khi mình kịp đến thăm mùa hoa cải. Khúc sông Cầu ở làng gốm Thổ Hà cũng vậy, ô nhiễm bởi rác sinh hoạt và rác từ quá trình sản xuất bún (chứ không phải là gốm!), đục ngầu chứ chẳng có "nước chảy lơ thơ"... Hơi buồn vì chẳng có gì như mình vẫn ấp ủ cả!

... Hôm nay rảnh rỗi, tự nhiên có hứng ngồi lan man về những dòng sông!

-- MD --

Đi giữa mùa hoa

Đi giữa mùa hoa là vì đi giữa mùa xuân mà! Hoa, rất nhiều hoa, nở miên man suốt chiều dài đất nước...

Này là những vạt cúc dại, hồn nhiên khoe sắc trắng đơn sơ của mình dọc đường quốc lộ. Có lẽ phải chọn cúc dại trắng là loài hoa đặc trưng của quốc lộ I, bất kể dưới cái nắng gió hanh hao của miền Trung, hay cái lạnh tái tê mưa phùn gió bấc của miền Bắc, cúc vẫn lặng thầm mà kiên định bám trụ ven đường. Người ta thường trầm trồ trước một vạt dã quỳ vàng nắng tháng tư hay vạt thạch thảo dại tím như chiều buồn man mác, mấy ai nhớ tới những cánh hoa trắng bé nhỏ vô tư này. Thế mà khi chiều buông trên đường Hồ Chí Minh, đi giữa rừng Trường Sơn hoang vắng, nhìn thấy sắc trắng quen thuộc của vạt hoa dại ven đường, tôi đã thấy lòng mình ấm áp và bình tĩnh hơn rất nhiều...

Còn kia, kia là mấy tán hoa xoan đang trầm mặc nhìn những cổ tích còn sót lại của thánh địa Chăm-pa xưa. Lối đi này tương truyền là con đường lát gạch dẫn từ cung điện của vua Chăm ở Trà Kiệu đến thung lũng Mỹ Sơn, nay chỉ còn hoa xoan rơi trên nền gạch vỡ.

Mà dường như chúng tôi đi vào đúng mùa xoan thì phải, xoan nở tràn ven bờ sông Son ở Quảng Bình, xoan hiện diện ở mỗi ngôi làng chúng tôi qua, hình như cứ có làng, có sông là có xoan. Xoan thường đứng một mình, nhưng cũng có khi được trồng thành vườn. Ngang qua những vườn xoan đang nở trắng trời như vậy đôi lần, tôi phát hiện ra rằng, hóa ra mùi hoa xoan thơm nhưng có vị đăng đắng, nồng nồng dân dã chứ không hẳn là thật thơm tho như tôi tưởng tượng.

"Tháng ba hoa gạo". Màu đỏ thắm rực rỡ này làm mấy đứa chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng thích thú khi lần đầu nhìn thấy ở lối lên thăm mộ bà Hoàng Thị Loan. Dường như cũng biết cả bọn chưa bao giờ nhìn thấy một cây gạo đương mùa ra hoa cả, cây hoa này đã hào phóng tặng chúng tôi cả một vòm tràn đầy hoa là hoa thật đẹp. Hoa trên cành, hoa vây quanh gốc, hoa vương vãi những lối đi.

Tôi cứ tưởng cây gạo đó phải là cây gạo đẹp nhất mà tôi được thấy... Cho đến khi tôi bắt gặp một cây gạo già, đứng một mình giữa bãi bồi xanh mượt mà ven sông Đuống. Thân cây cằn cỗi mốc meo vẫn vươn những cành khẳng khiu của nó đâm toạc nền trời bàng bạc. Và trên mỗi cành là những đốm lửa cuối xuân như cố nhen lên chút ấm áp cho một ngày mưa phùn. Gặp cây gạo ấy cho ta cảm giác như gặp một cụ bà Bắc Bộ răng đen, chít khăn mỏ quạ, da dẻ đầy những nếp ngang nếp dọc, đương thong thả ngồi sưởi nắng trước sân nhà mình - tức là, ta cảm thấy như gặp một nhân chứng của thời gian. Thật không may là thói quen đểnh đoảng không cho phép tôi lưu lại hình ảnh ấy, tôi đành kính cẩn lặng im mà ghi nhớ tất cả chiều kích không gian của buổi hội ngộ bất ngờ, cả bầu trời, cả gió lạnh mưa phùn và tất nhiên là cây gạo già ấy.

Suốt những dặm xa, tôi bắt gặp không biết bao nhiêu là hoa mà kể, mỗi loài hoa đem đến một dáng vẻ, một tính cách rất riêng. Có loài dịu dàng quen thuộc pense...

Có loài lạ lẫm không biết tên, như những bông hoa tím mọc ven lối lên Fan này chẳng hạn.

Có bông trang dân dã.

Cũng có hải đường đài các trang nghiêm.

Thích nhất là lên Sapa, "thị trấn trong mây" là cả một vườn hoa lớn. Không còn hoa đào vì đã cạn ngày xuân, nhưng Sapa vẫn đón chúng tôi với những ngôi nhà tường đá, có hàng rào loa kèn, mái vòm hồng tường vi và những đóa thumbergia viền quanh chân tường...

Các bé gái ở Sapa còn có một trò chơi rất dễ thương, các em hái thật nhiều hoa cúc, rồi tết chúng lại thành những vòng hoa như thế này.

Chắc chúng đang mơ thành công chúa ngồi đây mà!
Xem kìa, Sapa còn có những thảm cỏ êm mượt điểm xuyết mấy nhành bồ công anh rung rinh trong gió nữa.

Và loài hoa mà tôi muốn nói đến nhiều nhất chính là hoa này.

Đỗ quyên trên đỉnh Fansipan đấy! Bạch Mã cũng rất nổi tiếng với đỗ quyên, nhưng nếu đỗ quyên rừng Bạch Mã chỉ có màu đỏ thì đỉnh Fan có hẳn năm màu: trắng, đỏ, vàng, hồng và tím. Đỗ quyên quả là một loài cây kỳ lạ, thời tiết ở Fan hà khắc là thế, nào gió giật, nào khô hạn, nào nắng cháy (có nắng mà... vẫn rất lạnh đấy nhé!), mùa rét thì còn có mưa mây, sương mù nữa chứ, thế mà cây vẫn vững vàng đu mình cheo leo trên những vách đá. Cây lại còn trổ hoa thật rực rỡ như để thỏa lòng ngưỡng mộ của khách leo Fan.

Tôi sẽ khép lại bài viết này bằng việc kể về mùi hương ngọt ngào của hoa vàng anh. Hoa mọc giữa Trường Sơn hoang vắng, ven một suối nước trong veo. Tôi thật không biết làm sao hoa lại được gọi là vàng anh vì thật ra, hoa màu đỏ! Nhưng, hương thơm đằm thắm của hoa cứ gợi cho tôi nhớ về nàng Tấm thơm thảo thủy chung trong truyện cổ tích. Mùi hương giờ đã bay xa, tôi chỉ kịp giữ lại cho mình một nhành vàng anh ép khô trong sách, nhành hoa dù đã lìa cây lìa rừng mà vẫn "diệp bất ly chi, hoa bất ly đài".

Chỉ đơn giản là tôi thích đi!

Xuất phát từ Phú Yên và đến Hội An bằng xe đò, sau đó là chặng đường đạp xe đến Hà Nội, từ Hà Nội lên Lào Cai bằng xe lửa, cuối cùng là chặng xe đạp Lào Cai - Sapa - Lai Châu - Mường Lay - A Pa Chải. Một chuyến đi không quá dài nhưng đủ cho những trải nghiệm mới và cảm nhận mới về cuộc sống.

Trước chuyến đi, có người bạn hỏi tôi: "Ý nghĩa của chuyến đi là gì?" hay "Mình thấy đi như vậy cũng đâu có ý nghĩa gì nhỉ?". :) Đúng là chẳng có ý nghĩa gì cả. Đi chỉ đơn thuần là đi chứ không phải để vận động, tuyên truyền hay làm từ thiện. Còn sau chuyến đi, nhiều người lại hỏi tôi: "Vậy đi xong cậu gặt hái được gì hay rút ra được những bài học, kinh nghiệm gì không?". :) Tôi không phải là nhà báo nhà văn đi tìm cảm hứng để viết, và cũng không phải một SV mới tốt nghiệp đi "thực tế". Đó chỉ là một chuyến đi bình thường, cũng như bạn từng đi Đà Lạt, Mũi Né hay Nha Trang mà thôi. Tôi đi chỉ đơn giản vì tôi thích!

Thực tế chuyến đi đã diễn ra thuận lợi hơn rất nhiều so với dự đoán. Có thể một vài nơi nào đó chúng tôi gặp những chuyện chướng mắt, bực mình hay thất vọng. Nhưng những chuyện đó chẳng thấm vào đâu so với những sự giúp đỡ, niềm nở và ân cần mà chúng tôi nhận được. Chặng đường cuối cùng có nhiều ý nghĩa đối với tôi. Đó là chặng đường mà tôi chỉ còn có một mình. Một mình có nghĩa là tôi phải làm mọi thứ, có nghĩa là không có ai động viên tôi, có nghĩa là tôi không còn động lực cố-gắng-để-còn-động-viên-người-khác. Đã có nhiều ngày tôi cảm thấy vô cùng đơn độc, suốt ngày chỉ lặp lại hai việc: dắt xe lên dốc và lên xe xổ dốc. Lúc nào bốn phía quanh tôi cũng là núi. Nhà cửa ven đường rất ít, đi cả ngày mới gặp được một quán bán tạp hóa. Đã nhiều lần tôi định đón ôtô quay về Điện Biên Phủ. Nhưng rồi những ngày đó cũng qua đi, và những ngày tiếp theo tôi không còn đơn độc nữa. Tôi như được sống trong gia đình của mình giữa không khí lao động cần mẫn.

Hoàn thành hết chuyến đi, tôi cảm thấy một luồng sức sống mới đang lan tỏa trong cơ thể. Có cảm giác như chúng tràn qua cả những lỗ chân lông trên khắp người tôi. Suốt hơn 4 năm đại học tôi sống như một cơ thể khuyết tật ở giữa cái thành phố náo nhiệt này. Trong suy nghĩ, tôi cảm thấy bi quan về thế giới, về đất nước và con người. Tôi luôn nghĩ về sự lựa chọn giữa việc hòa vào cuộc sống xô bồ, chộp giật của mọi người, hay sống trong một thế giới của riêng mình. Còn về thể xác, tôi luôn cảm thấy khó sống được trong thành phố. Khói bụi làm mũi tôi viêm thường xuyên, sự ồn ã là đầu tôi đau thường xuyên, sự chật chội, nóng nực luôn làm tôi cảm thấy bứt rứt trong người. Dĩ nhiên là tôi vẫn luôn động viên mình phải lạc quan, phải biết yêu thương con người, phải biết yêu cái thành phố này. Và tôi nghĩ là tôi đã yêu thương con người, nhưng sự yêu thương đó nếu có chỉ là do gượng ép mà thôi. Cái nhìn bi quan đã không cho tôi thấy những việc cần làm. Những phiền toái trong cuộc sống ở thành phố đã che hết những điều dễ chịu và trong lành. Nhưng giờ đây tôi có thể ..., có thể ...